علّامه شعرانى : اين عبارت نقل عمل كسى است كه در ضمن كار تجربه آموزد و از اول نداند كه چه بايد كرد و خداى تعالى چنين نيست . و حديث البتّه ضعيف است و مطلق خبر واحد در اين ابواب قابل اعتماد نيست و مؤلف براى تصوير عظمت خلق پروردگار نقل كرده است . « 1 » مؤلف : و سلمهء كهيل روايت كند از عبد اللّه مسعود كه خداى تعالى بهشت در آسمان هفتم آفريده امروز و دوزخ در زمين هفتم ، چون فانى كند آنجا باز آفريند كه او خواهد . علّامه شعرانى : يعنى در قيامت كه زمين و آسمان را فانى كند بهشت و دوزخ را در محل ديگر آفريند هرجا كه خواهد و اين روايات همه از ثعلبى است و ضعيف است ، امّا مقصود بيان عظمت ملك خداست كه البتّه بيش از آن است كه در انديشهء ما گنجد . و گفت دوزخ در زمين هفتم است و در بعضى روايات از جانب يسار عرش است و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله چون به آسمان رفت ، بهشت و دوزخ را آنجا ديد . و در سورهء ص دوزخ را هم از ملأ اعلى شمرده است ، چنان‌كه اوّل ذكر مخاصمهء اهل آنجا فرموده و پس از آن گويد : ما كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ « 2 » و هريك به اعتبارى صحيح است ، چنان‌كه در جاى خود واضح شود . « 3 » مؤلف : أدغم جماعة من القرّاء قوله : « جعل لكم » فقالوا : « جعلّكم » . علّامه شعرانى : منهم أبو عمرو بن العلا من السبعة ، فيجوز متابعته . « 4 » وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ . « 5 » مؤلف : اگر گمان مىبريد كه قرآن ساخته يا بافتهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است پس بياريد شما كه

--> ( 1 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 99 . ( 2 ) . ص ( 38 ) آيهء 69 . ( 3 ) . همان ، ص 100 . ( 4 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 60 . ( 5 ) . بقره ( 2 ) آيهء 23 .